سن در شکست لقاح
سن یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر باروری در زنان و مردان است. اگرچه باروری بهطور ناگهانی در یک سن مشخص متوقف نمیشود، اما با افزایش سن بهتدریج کاهش مییابد. این کاهش بهویژه پس از اواسط دهه ۳۰ زندگی در زنان محسوستر میشود، هرچند مردان نیز با افزایش سن دچار تغییراتی در باروری میشوند، اگرچه معمولاً این تغییرات تدریجیتر است.
باروری نتیجه تعامل پیچیدهای از عوامل زیستی، هورمونی، ژنتیکی و سبک زندگی است. سن نقش محوری دارد، اما تنها عامل تعیینکننده نیست. وضعیت سلامت عمومی، تغذیه، استرس، بیماریهای زمینهای و عوامل ژنتیکی همگی میتوانند اثر سن را تشدید یا تا حدی جبران کنند.
چرا با افزایش سن باروری کاهش مییابد؟
کاهش تعداد و کیفیت تخمک در زنان
زنان با تعداد محدودی تخمک متولد میشوند و پس از تولد، تخمک جدیدی تولید نمیشود. با گذشت زمان، هم تعداد تخمکها و هم کیفیت ژنتیکی آنها کاهش مییابد. در هر سیکل قاعدگی، تعداد زیادی تخمک از بین میروند، حتی اگر تنها یک تخمک آزاد شود.
با افزایش سن، احتمال بروز ناهنجاریهای کروموزومی در تخمکها بیشتر میشود. این موضوع میتواند:
- شانس لقاح را کاهش دهد
- خطر سقط جنین را افزایش دهد
- احتمال بروز اختلالات ژنتیکی را بالا ببرد
پس از ۳۵ سالگی، افت کیفیت تخمک شتاب بیشتری میگیرد و در دهه ۴۰ زندگی، تولید تخمک سالم بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد.
تغییرات اسپرم در مردان با افزایش سن
برخلاف زنان، مردان در طول زندگی به تولید اسپرم ادامه میدهند، اما باروری مردان نیز از افزایش سن مصون نیست. با بالا رفتن سن، ممکن است تغییرات زیر در اسپرم رخ دهد:
- کاهش تحرک اسپرم
- افزایش آسیب DNA اسپرم
- افزایش احتمال جهشهای ژنتیکی
- کاهش تدریجی سطح تستوسترون
سن بالای پدر با کاهش شانس بارداری، افزایش زمان لازم برای لقاح و افزایش خطر برخی اختلالات ژنتیکی و رشدی در فرزند همراه دانسته شده است.
شانس بارداری طبیعی در سنین مختلف
مطالعات مختلف، میانگین احتمال بارداری طبیعی در هر سیکل ماهانه را بهصورت تقریبی چنین برآورد کردهاند:
- اوایل تا اواسط دهه ۲۰ زندگی: حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد
- اواخر دهه ۲۰ تا اوایل دهه ۳۰: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد
- اواخر دهه ۳۰: حدود ۱۰ درصد
- اوایل دهه ۴۰: حدود ۵ درصد
- اواسط دهه ۴۰ و بالاتر: معمولاً کمتر از ۱ درصد
این اعداد میانگین هستند و نشاندهنده وضعیت فردی هر شخص نیستند. همچنین، این آمارها اغلب سن و باروری مرد را در نظر نمیگیرند، در حالی که باروری مردان نیز با افزایش سن کاهش مییابد.
تفاوتهای فردی در باروری
اگرچه روند کلی کاهش باروری با افزایش سن مشخص است، اما واقعیت این است که باروری بسیار فردی است. برخی افراد تا سنین بالاتر باروری مناسبی دارند و برخی دیگر در سنین پایینتر با مشکلات باروری مواجه میشوند.
عوامل مؤثر بر این تفاوتها شامل:
- ژنتیک
- ذخیره تخمدان یا کیفیت اسپرم
- سابقه بارداریهای قبلی
- بیماریهای مزمن
- سبک زندگی (سیگار، الکل، تغذیه، استرس)
بنابراین، سن بهتنهایی معیار قطعی برای قضاوت درباره توان باروری نیست.
افزایش سن و خطرات بارداری
علاوه بر کاهش شانس بارداری، افزایش سن میتواند خطر برخی عوارض بارداری را افزایش دهد، از جمله:
- افزایش خطر سقط جنین
- افزایش احتمال ناهنجاریهای کروموزومی
- افزایش عوارض بارداری مانند دیابت بارداری و فشار خون بالا
این موارد به معنای غیرممکن بودن بارداری سالم نیستند، اما نشان میدهند که مراقبت پزشکی دقیق اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه زمانی باید برای بررسی باروری اقدام کرد؟
توصیههای کلی عبارتاند از:
- افراد زیر ۳۵ سال: پس از ۱۲ ماه تلاش ناموفق
- افراد بالای ۳۵ سال: پس از ۶ ماه تلاش ناموفق
- افراد بالای ۴۰ سال: مشاوره زودهنگام حتی پیش از شروع تلاش
متخصص باروری میتواند با بررسی ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم، وضعیت هورمونی و سلامت عمومی، راهنمایی شخصیسازیشده ارائه دهد.
گزینههای مقابله با ناباروری مرتبط با سن
پزشکی نوین راهکارهای متعددی برای غلبه بر چالشهای باروری مرتبط با سن ارائه میدهد:
- تحریک تخمکگذاری
- IUI (تلقیح داخل رحمی)
- IVF (لقاح آزمایشگاهی)
- ICSI
- PGT (غربالگری ژنتیکی پیش از لانهگزینی)
- اهدای تخمک
- اهدای اسپرم
- اهدای جنین
- فرزندخواندگی
برنامهریزی و حفظ باروری
برای افرادی که قصد بهتعویق انداختن فرزندآوری را دارند، فریز تخمک یا اسپرم میتواند گزینهای مؤثر برای حفظ شانس باروری در آینده باشد.
جمعبندی
سن عامل مهمی در باروری است، اما سرنوشت قطعی را تعیین نمیکند. آگاهی، برنامهریزی زودهنگام و دریافت مشاوره تخصصی میتواند به افراد کمک کند تا با اطمینان بیشتری مسیر فرزندآوری را طی کنند.
