سیگار، قلیان، الکل و مواد مخدر در شکست لقاح
عادتهای ناسالمی مانند مصرف سیگار، قلیان (شیشا)، الکل و مواد مخدر در بسیاری از جوامع، بهویژه در سنین باروری، بسیار رایج هستند. این رفتارها اغلب بهعنوان سرگرمی اجتماعی یا راهی برای کاهش استرس در نظر گرفته میشوند، اما شواهد علمی نشان میدهد که میتوانند آسیبهای جدی و گاه ماندگاری به باروری وارد کنند و شانس تولد یک نوزاد سالم را کاهش دهند.
باروری فرآیندی بسیار ظریف است که به تعادل هورمونی، سلامت DNA، جریان خون مناسب و عملکرد صحیح اندامهای تولیدمثل وابسته است. موادی مانند نیکوتین، الکل و مواد مخدر میتوانند این سیستمها را در سطوح مختلف مختل کنند. در بسیاری از موارد، این آسیبها تدریجی و خاموش هستند و زمانی آشکار میشوند که فرد با ناباروری، تأخیر در بارداری یا سقطهای مکرر مواجه میشود.
سیگار و تأثیر آن بر باروری
سیگار یکی از شناختهشدهترین عوامل مخرب باروری در زنان و مردان است. دود سیگار حاوی هزاران ماده سمی از جمله نیکوتین، مونوکسید کربن، فلزات سنگین و مواد سرطانزا است که مستقیماً به سلولهای جنسی آسیب میزنند.
اثر سیگار بر باروری مردان
در مردان، مصرف سیگار میتواند:
- تعداد اسپرم را کاهش دهد
- تحرک اسپرم را کم کند
- شکل طبیعی اسپرم را مختل کند
- میزان آسیب DNA اسپرم را افزایش دهد
آسیب DNA اسپرم نهتنها شانس لقاح را کاهش میدهد، بلکه خطر سقط جنین و ناهنجاریهای ژنتیکی جنین را نیز بالا میبرد. سیگار همچنین با کاهش جریان خون، خطر اختلال نعوظ و کاهش عملکرد جنسی را افزایش میدهد.
اثر سیگار بر باروری زنان
در زنان، سیگار میتواند:
- ذخیره تخمدان را کاهش دهد
- پیری تخمدان را تسریع کند
- کیفیت و سلامت تخمک را تخریب کند
- تخمکگذاری و سیکل قاعدگی را مختل کند
سیگار همچنین جریان خون رحم را کاهش داده و باعث نازک شدن آندومتر میشود که احتمال لانهگزینی موفق را کم میکند. زنانی که سیگار میکشند بیشتر در معرض ناباروری، بارداری خارجرحمی، سقط جنین و یائسگی زودرس هستند.
مطالعات نشان میدهد که سیگار میتواند باروری را تا ۵۰٪ کاهش دهد و زمان لازم برای بارداری را تا یک یا دو سال افزایش دهد. حتی در روشهایی مانند IVF نیز میزان موفقیت در افراد سیگاری بهطور قابلتوجهی کمتر است.
قلیان (شیشا) و باروری
قلیان که با نامهایی مانند شیشا، نارگیله یا واترپایپ شناخته میشود، اغلب بهاشتباه بیضررتر از سیگار تصور میشود. این باور کاملاً نادرست است. در واقع، دود قلیان میتواند حتی خطرناکتر از دود سیگار باشد.
یک جلسه قلیان میتواند فرد را در معرض:
- حجم بسیار بیشتری از دود
- مقدار بالاتری نیکوتین
- مونوکسید کربن بالا
- فلزات سنگین و سموم مختلف
قرار دهد. علاوه بر این، استفاده مشترک از سری قلیان و آب داخل آن میتواند باعث انتقال باکتریها، قارچها و انگلها شود.
اثر قلیان بر سلامت باروری
مصرف قلیان میتواند:
- کیفیت و تعداد اسپرم را کاهش دهد
- به تخمک و فرآیند تخمکگذاری آسیب بزند
- استرس اکسیداتیو و آسیب DNA را افزایش دهد
- تعادل هورمونی را مختل کند
در دوران بارداری نیز مصرف قلیان با خطر:
- وزن کم هنگام تولد
- زایمان زودرس
- مشکلات تنفسی نوزاد
- اختلالات شناختی
همراه است. پرهیز از قلیان برای زوجهایی که قصد بارداری دارند، کاملاً ضروری است.
الکل و باروری
الکل یکی از شایعترین مواد روانگردان در جهان است و اثرات آن بر باروری اغلب دستکم گرفته میشود. مصرف مداوم یا زیاد الکل میتواند آسیبهای جدی به سیستم تولیدمثل وارد کند.
الکل و باروری مردان
در مردان، الکل میتواند:
- سطح تستوسترون را کاهش دهد
- تولید اسپرم را مختل کند
- درصد اسپرمهای غیرطبیعی را افزایش دهد
- به DNA اسپرم آسیب بزند
الکل و باروری زنان
در زنان، الکل ممکن است:
- تخمکگذاری را مختل کند
- کیفیت تخمک را کاهش دهد
- مانع لانهگزینی شود
- خطر سقط جنین را افزایش دهد
مصرف الکل در بارداری میتواند باعث سندرم الکل جنینی شود که با تأخیر رشد، ناهنجاریهای چهره و مشکلات ذهنی و رفتاری همراه است.
مطالعات نشان میدهند که الکل میتواند باروری را تا ۴۰٪ کاهش دهد و میزان موفقیت IVF را نیز حدود ۲۰٪ کم کند. بنابراین، کاهش یا قطع مصرف الکل هنگام تلاش برای بارداری توصیه میشود.
مواد مخدر و باروری
مواد مخدر غیرقانونی مانند کوکائین، هروئین، متآمفتامین، اکستازی و حتی مصرف مکرر کانابیس، اثرات بسیار مخربی بر باروری دارند.
این مواد میتوانند:
- میل و عملکرد جنسی را کاهش دهند
- تولید اسپرم و تخمک را مختل کنند
- به DNA سلولهای جنسی آسیب بزنند
- سیکل قاعدگی و تعادل هورمونی را بر هم بزنند
اثر مواد مخدر بر بارداری و جنین
مصرف مواد در بارداری میتواند باعث:
- جداشدگی جفت
- زایمان زودرس
- محدودیت رشد داخل رحمی
- سندرم ترک نوزادی
شود. برخی پژوهشها نشان میدهند که مواد مخدر میتوانند باروری را تا ۶۰٪ کاهش دهند و موفقیت IVF را تا ۵۰٪ کم کنند.
آیا آسیبها قابل جبران هستند؟
خبر خوب این است که بسیاری از آسیبهای ناشی از سیگار، الکل و مواد مخدر تا حدی قابل برگشتاند. تولید اسپرم و بلوغ تخمک زمانبر است، بنابراین بهبود معمولاً چند ماه پس از ترک این مواد مشاهده میشود.
ترک این عادات میتواند باعث:
- بهبود کیفیت اسپرم طی ۳ تا ۶ ماه
- تنظیم مجدد تخمکگذاری و هورمونها
- افزایش شانس بارداری طبیعی و موفقیت درمانها
- کاهش عوارض بارداری
شود.
جمعبندی
سیگار، قلیان، الکل و مواد مخدر از مخربترین عوامل سبک زندگی برای باروری هستند. این مواد با کاهش کیفیت تخمک و اسپرم، آسیب به DNA، اختلالات هورمونی، کاهش جریان خون و افزایش خطر سقط و ناهنجاریهای جنینی، سلامت باروری را بهشدت تهدید میکنند.
پرهیز یا ترک این عادات یکی از مهمترین اقداماتی است که زوجها میتوانند برای افزایش شانس بارداری سالم انجام دهند. انتخاب سبک زندگی سالم نهتنها به باروری کمک میکند، بلکه سرمایهگذاری بلندمدت برای سلامت، آرامش و آینده خانواده است.
