پریود چیست
چرخه قاعدگی یک فرآیند طبیعی و تکرارشونده در بدن زنان است که هر ماه بدن را برای احتمال بارداری آماده میکند. این چرخه از اولین روز خونریزی قاعدگی آغاز میشود و تا روز قبل از شروع قاعدگی بعدی ادامه دارد. چرخه قاعدگی نتیجه تعامل پیچیدهای میان مغز، هورمونها، تخمدانها و رحم است و نقش بسیار مهمی در سلامت باروری ایفا میکند.
اگرچه معمولاً چرخه قاعدگی با عدد ۲۸ روز شناخته میشود، اما این عدد فقط یک میانگین آماری است. در واقع، طول طبیعی چرخه قاعدگی در بزرگسالان میتواند بین ۲۳ تا ۳۵ روز متغیر باشد. حتی در یک فرد نیز ممکن است طول چرخه از ماهی به ماه دیگر کمی تغییر کند. شناخت این چرخه برای ردیابی باروری، برنامهریزی بارداری و ارزیابی سلامت هورمونی اهمیت زیادی دارد.
تنظیم چرخه قاعدگی چگونه انجام میشود؟
چرخه قاعدگی تحت کنترل یک سیستم هورمونی دقیق به نام محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–تخمدان (HPO) است. این محور شامل:
- هیپوتالاموس در مغز
- غده هیپوفیز
- تخمدانها
میباشد. هورمونهای ترشحشده از این بخشها باعث بلوغ تخمک، آزاد شدن آن و آمادهسازی رحم برای بارداری میشوند. اگر بارداری رخ ندهد، سطح هورمونها کاهش یافته و قاعدگی آغاز میشود.
فازهای اصلی چرخه قاعدگی
چرخه قاعدگی معمولاً به سه فاز اصلی تقسیم میشود:
- فاز فولیکولی
- تخمکگذاری
- فاز لوتئال
هر فاز ویژگیهای هورمونی و فیزیولوژیک خاص خود را دارد.
۱. فاز فولیکولی (Follicular Phase)
فاز فولیکولی از اولین روز قاعدگی شروع میشود و تا زمان تخمکگذاری ادامه دارد. اگرچه این فاز با خونریزی همراه است، اما در واقع دورهای برای بازسازی و آمادهسازی بدن محسوب میشود.
چه اتفاقی میافتد؟
- غده هیپوفیز هورمون FSH (هورمون محرک فولیکولی) ترشح میکند.
- FSH باعث تحریک تخمدانها برای رشد چند فولیکول حاوی تخمک نابالغ میشود.
- فولیکولها شروع به ترشح استروژن میکنند.
- استروژن موجب بازسازی و ضخیم شدن پوشش داخلی رحم (آندومتر) میشود.
در نهایت، معمولاً تنها یک فولیکول بهطور کامل بالغ شده و آماده تخمکگذاری میشود.
طول فاز فولیکولی
این فاز متغیرترین بخش چرخه قاعدگی است و تفاوت طول چرخه بین زنان عمدتاً به تفاوت در مدت این فاز مربوط میشود. استرس، بیماری، تغییرات هورمونی و سبک زندگی میتوانند بر طول آن اثر بگذارند.
۲. تخمکگذاری (Ovulation)
تخمکگذاری مهمترین رویداد چرخه قاعدگی است. در این مرحله، تخمک بالغ از تخمدان آزاد شده و وارد لوله فالوپ میشود؛ جایی که امکان لقاح وجود دارد.
زمان تخمکگذاری
تخمکگذاری معمولاً ۱۰ تا ۱۶ روز قبل از شروع قاعدگی بعدی رخ میدهد، نه بر اساس طول چرخه قبلی. این نکته برای ردیابی باروری بسیار مهم است.
محرک هورمونی
افزایش سطح استروژن باعث ایجاد اوج هورمون LH میشود که آزاد شدن تخمک را تحریک میکند.
پنجره باروری
این دوره، زمان بیشترین قدرت باروری است:
- تخمک فقط ۱۲ تا ۲۴ ساعت زنده میماند.
- اسپرم میتواند تا ۵ روز در دستگاه تناسلی زن زنده بماند.
بنابراین، پنجره باروری شامل:
- روز تخمکگذاری
- و ۴ تا ۵ روز قبل از آن
است.
علائم احتمالی تخمکگذاری
- ترشحات شفاف و کشدار دهانه رحم
- درد خفیف یکطرفه در پایین شکم
- افزایش جزئی دمای پایه بدن پس از تخمکگذاری
۳. فاز لوتئال (Luteal Phase)
فاز لوتئال بلافاصله پس از تخمکگذاری آغاز میشود و تا شروع قاعدگی بعدی ادامه دارد. این فاز معمولاً ۱۲ تا ۱۴ روز طول میکشد و نسبت به فاز فولیکولی پایدارتر است.
چه اتفاقی میافتد؟
- فولیکول تخلیهشده به جسم زرد (Corpus Luteum) تبدیل میشود.
- جسم زرد هورمون پروژسترون ترشح میکند.
- پروژسترون آندومتر را برای لانهگزینی آماده نگه میدارد.
در صورت بارداری
- هورمون hCG ترشح میشود.
- جسم زرد حفظ شده و سطح پروژسترون بالا میماند.
- قاعدگی رخ نمیدهد.
در صورت عدم بارداری
- جسم زرد تحلیل میرود.
- سطح استروژن و پروژسترون کاهش مییابد.
- پوشش رحم ریزش کرده و قاعدگی آغاز میشود.
قاعدگی (Period)
قاعدگی ریزش پوشش داخلی رحم است که در صورت عدم بارداری رخ میدهد و آغاز چرخه جدید محسوب میشود.
ویژگیها:
- معمولاً ۲ تا ۷ روز طول میکشد
- با خونریزی و ریزش آندومتر همراه است
- ممکن است با درد، خستگی، سردرد یا تغییرات خلقی همراه باشد
چرا شناخت چرخه قاعدگی مهم است؟
درک چرخه قاعدگی به موارد زیر کمک میکند:
- برنامهریزی بارداری
- شناسایی زمان تخمکگذاری
- تشخیص بینظمیهای هورمونی
- مدیریت علائم PMS
- پایش سلامت باروری
جمعبندی
چرخه قاعدگی بازتابی از سلامت باروری و هورمونی زن است. اگرچه عدد ۲۸ روز رایج است، اما چرخههای سالم میتوانند متفاوت باشند. شناخت فازهای چرخه و زمان تخمکگذاری، کلید اصلی درک باروری است. آگاهی از چرخه قاعدگی به زنان کمک میکند تصمیمهای آگاهانهتری درباره سلامت و بارداری خود بگیرند.
