تعداد اسپرم (Sperm Count) چیست و چرا در سلامت باروری اهمیت دارد؟

در مقالات قبلی، به‌طور مفصل درباره شکل اسپرم (Morphology) و نقش آن در باروری صحبت کردیم.
اما ارزیابی سلامت باروری مردان تنها به شکل اسپرم محدود نمی‌شود. یکی دیگر از پارامترهای مهم و پایه‌ای در آزمایش مایع منی، تعداد اسپرم (Sperm Count) است؛ عددی که معمولاً اولین چیزی است که توجه افراد را در برگه آزمایش جلب می‌کند.

در این مقاله، تمرکز ما به‌طور اختصاصی بر تعداد اسپرم خواهد بود؛ این‌که دقیقاً به چه معناست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود، محدوده‌های نرمال آن کدام‌اند و چرا تفسیر این عدد باید بر اساس منابع معتبر جهانی و در کنار سایر فاکتورها انجام شود.

تعریف علمی تعداد اسپرم در آزمایش مایع منی

بر اساس استانداردهای آزمایشگاهی منتشرشده توسط World Health Organization، تعداد اسپرم معمولاً به دو شکل گزارش می‌شود:

غلظت اسپرم (Sperm Concentration)

تعداد اسپرم موجود در هر میلی‌لیتر مایع منی که معمولاً با واحد «میلیون در میلی‌لیتر» بیان می‌شود.

تعداد کل اسپرم (Total Sperm Count)

مجموع کل اسپرم‌ها در کل حجم انزال، که حاصل ضرب غلظت اسپرم در حجم مایع منی است.

در اغلب موارد، غلظت اسپرم شاخص اصلی تفسیر قرار می‌گیرد، زیرا مقایسه‌پذیری و دقت بالاتری در ارزیابی‌های بالینی دارد.

محدوده نرمال تعداد اسپرم بر اساس منابع معتبر جهانی

طبق آخرین ویرایش راهنمای آزمایش مایع منی WHO، مقادیر زیر به‌عنوان حد پایین مرجع در نظر گرفته می‌شوند:

  • غلظت نرمال اسپرم: حداقل 15 میلیون در هر میلی‌لیتر
  • تعداد کل نرمال اسپرم: حداقل 39 میلیون در هر انزال

مقادیر کمتر از این حدود، در دسته‌بندی‌های زیر قرار می‌گیرند:

  • Oligospermia: کاهش تعداد اسپرم
  • Severe Oligospermia: کاهش شدید تعداد
  • Azoospermia: عدم وجود اسپرم در مایع منی

نکته مهم این است که این اعداد، «خط قرمز قطعی» نیستند، بلکه بر اساس داده‌های جمعیتی مردان بارور تعیین شده‌اند و باید با دقت تفسیر شوند.

آیا تعداد اسپرم بالا به‌تنهایی نشان‌دهنده باروری است؟

یکی از رایج‌ترین برداشت‌های نادرست این است که اگر تعداد اسپرم در محدوده نرمال یا بالا باشد، باروری تضمین شده است.
با این حال، راهنماهای بالینی منتشرشده توسط American Society for Reproductive Medicine و American Urological Association به‌وضوح تأکید می‌کنند که:

تعداد اسپرم، به‌تنهایی معیار کافی برای ارزیابی باروری مردان نیست.

در عمل، موارد زیادی دیده می‌شود که با وجود تعداد مناسب اسپرم، بارداری اتفاق نمی‌افتد. دلیل آن ساده است: اسپرم باید علاوه بر «وجود داشتن»، عملکرد مؤثر هم داشته باشد.

چه عواملی می‌توانند باعث کاهش تعداد اسپرم شوند؟

بر اساس داده‌های WHO، ASRM و European Society of Human Reproduction and Embryology، کاهش تعداد اسپرم می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد، از جمله:

  • اختلالات هورمونی (به‌ویژه FSH و تستوسترون)
  • واریکوسل
  • عفونت‌های دستگاه تناسلی
  • عوامل ژنتیکی
  • مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر
  • اضافه‌وزن و چاقی
  • قرار گرفتن مداوم در معرض گرما
  • استرس مزمن و اختلال خواب
  • برخی داروها و سموم محیطی

نکته امیدوارکننده این است که بخش قابل توجهی از این عوامل قابل اصلاح یا درمان هستند، به شرطی که مشکل به‌درستی شناسایی شود.

چرا تمرکز صرف بر عدد می‌تواند گمراه‌کننده باشد؟

از نگاه بالینی، تفسیر نادرست تعداد اسپرم معمولاً به یکی از این دو نتیجه منجر می‌شود:

  • ایجاد اطمینان کاذب در افرادی که عدد نرمال دارند
  • یا نگرانی بیش از حد در مواردی که کاهش خفیف دیده می‌شود

راهنماهای تخصصی تأکید می‌کنند که تصمیم‌گیری درمانی باید بر اساس مجموعه‌ای از پارامترها و نه یک عدد منفرد انجام شود.

جمع‌بندی

بر اساس معتبرترین منابع جهانی:

  • تعداد اسپرم یکی از پارامترهای مهم سلامت باروری مردان است
  • اما به‌تنهایی معیار تشخیص باروری یا ناباروری نیست
  • تفسیر صحیح آن نیازمند نگاه جامع، بررسی سایر شاخص‌ها و توجه به شرایط فردی است

عدد شروع مسیر است، نه پایان آن.

نوشته‌های مشابه

یک دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *